Dünya ve iş kolumuz artık yeni ve sürekli gelişen teknolojiler ile başka bir aşamaya evriliyor. Akıllı Makineler kavramı ile bundan sonraki süreçte çok daha fazla karşılaşacağız. En iyisi şimdiden bu konu ile ilgili olarak genel ve teknik bilgimizi artıralım. Komatsu firması Türkiye pazarına çok yakın zamanda bu makinelerden getirmeye başladı bile. Önce Komatsu Dozer D85EXi ve D85EXi nin yakaladığı başarının ardından şimdi de Komatsu Paletli Ekskavatör PC290LCİ-11E0.
MURAT GÖRSEN ÜSTE
Şantiyelerin tamamında başarının en temel anahtarı VERİMLİLİK’tir. Verimlilik bizim faaliyet gösterdiğimiz bu iş kolunda kabaca iki ana başlığa ayrılır. ÜRETKENLİK ve YAKIT TÜKETİM EKONOMİSİ. Her ikisi de yürütülen projenin eksiksiz ve tam zamanında karlı bir şekilde sonlandırılması için vazgeçilmez iki ana parametredir. Günümüzün rekabetçi koşulları altında VERİMLİ çalışma yapamayan hiçbir kişi-kurum operasyonlarını karlı bir şekilde yürütemez ve başarıyı yakalayamaz. Son zamanlarda sıklıkla görmeye ve duymaya başladığımız Akıllı Makine Kontrolü (IMC) ile bu hedefe ulaşmak çok daha kolay hale geliyor. Komatsu artık fabrika montajlı olarak bu tip teknolojileri iş ortaklarına üretici garantili sunmaya başladı. (Makine satışı sonrası montaj ile kullanılan ürünlerden geçen yazımızda bahsetmiştik – 3DMG)
Bu makalemizde Akıllı Makineler ile ilgili Türkiye’nin önde gelen uzmanlarından Marubeni Dağıtım ve Servis, Akıllı Sistemler Departmanı Müdürü Kemal Özer ile inovasyon dolu ikinci sohbetimizi gerçekleştireceğiz. Sohbette Türkiye pazarına sundukları ilk makine olan Komatsu D85EXİ akıllı dozerden sonra ikinci makine olan Komatsu PC290LCi-11E0 ile ilgili de detaylı bilgi alacağız. Hadi gelin başlayalım.
Murat Görsen Üste: Kemal Bey, bize AKILLI MAKİNE ne demek kısaca anlatır mısınız?
Kemal Özer: Akıllı Makine, geleneksel iş makinelerinden farklı olarak, gelişmiş, tescilli teknoloji ve otomasyonu bünyesinde barındıran makinelerdir. Bu sistemler, operatöre sadece yol göstermek yerine, doğrudan makinenin çalışma hareketlerini kontrol etme yeteneğine sahiptir. Akıllı Makine (IMC’li ekskavatör) şunları yapar:
- 3D Tasarım Entegrasyonu: Makine, sahada çakılan fiziksel kazıklara ihtiyaç duymadan, 3D tasarım verilerini doğrudan belleğine yükler. (Geleneksel bir tahta kazık metodu yerine, makine ekranında hedeflenen yüzey görünür.)
- Yarı Otomatik Kontrol: Operatör, kaba kazıdan son tesviyeye kadar çalışırken, makine yarı otomatik olarak devreye girer. Bu sayede, operatörün minimum girdisiyle bile yüksek hassasiyet sağlanır.
- Verimlilik Odaklı Çalışma: Akıllı Makine, aşırı kazıyı en aza indirerek her kova darbesinin doğru seviyede olmasını sağlar. Bu, Koruma + Hassasiyet + Performans formülünü uygulayarak maksimum verimliliği hedefler.
Özetle, Akıllı Makine, operatörün yeteneğini otomasyon ve dijital hassasiyetle birleştirerek, işi geleneksel yöntemlere göre daha hızlı, daha doğru ve daha az hata ile yapabilen makinedir.
Murat Görsen Üste: Komatsu Akıllı Makineleri yoğun olarak sahada teslim ediyor ve işe veriyorsunuz. Geleneksel yöntemlerle modern teknoloji arasında sahada-gerçek hayatta ne gibi farklar gözlemliyorsunuz?
Kemal Özer: Komatsu Akıllı Makinelerin (IMC) geleneksel yöntemlere karşı sahada yarattığı en büyük fark, inşaat sürecini kazık çakmaya dayalı el işçiliğinden veri ve otomasyona dayalı dijital bir sürece dönüştürmesidir. Geleneksel olarak, işe başlamadan önce bir ölçüm ekibi tarafından saatlerce süren kazık çakma, ip çekme ve tesviye işlemleri yapılırdı. IMC ile ise, 3D tasarım verileri doğrudan makineye yüklenir, böylece bu zaman alıcı hazırlık aşaması büyük ölçüde ortadan kalkar ve makine anında çalışmaya başlayabilir. Bu, projelerin başlangıç hızını önemli ölçüde artırır.
İkinci temel fark, çalışma hassasiyeti ve kalitesindeki devrimdir. Geleneksel yöntemlerde, kazı ve tesviye kalitesi tamamen operatörün deneyimine ve sürekli harita ekibi talimatına bağlıyken, IMC makineler yarı otomatik kontrol sunar. Bu, makinenin otomatik olarak kova açısını ve derinliğini 3D modele göre ayarlaması demektir. Bu otomasyon sayesinde, geleneksel yöntemlerin yaygın sorunu olan aşırı kazı büyük ölçüde engellenir. Aşırı kazının önlenmesi, hem fazladan dolgu malzemesi maliyetini hem de bu malzemeyi yerine yerleştirmek için harcanan zamanı ortadan kaldırarak projenin maliyet ve zaman verimliliğini doğrudan artırır.
Son olarak, IMC, operatör verimliliğini ve ekipman kullanımını maksimize eder. Eski sistemde, en kritik ve hassas işler sadece yılların tecrübesine sahip ustalara emanet edilebilirdi. Ancak Akıllı Makineler, “Koruma + Hassasiyet + Performans” formülünü devreye sokarak, daha az deneyimli operatörlerin bile otomasyon rehberliğinde kısa sürede yüksek hassasiyetli işler yapmasını sağlar. Bu sayede makine, durup ölçme ve tekrar başlama döngüleri yerine, kesintisiz ve doğru bir şekilde çalışır, böylece sahadaki maksimum verimlilik durumuna çok daha hızlı ulaşılır.
Murat Görsen Üste: IMC’nin en önemli faydalarından biri aşırı kazının ve dolayısı ile fazladan yakıt tüketiminin en aza indirilmesi. Bu, maliyet tablolarını nasıl etkiliyor? Sahadan geri dönüşler nasıl?
Kemal Özer: Projeye ait 3D tasarım verilerinin doğrudan makineye aktarılması, Akıllı Makine Kontrolü (IMC) sisteminin sahadaki etkisini kökten değiştiren dijitalleşmenin ta kendisidir ve pratik faydaları üç ana alanda kendini gösterir:
1.Hazırlık Süresinin Sıfırlanması ve Anında Başlangıç
3D verinin makineye yüklenmesi, geleneksel inşaat süreçlerindeki en büyük zaman kaybını, yani fiziksel işaretleme ve kazık çakma ihtiyacını ortadan kaldırır. Sahaya gelen makine, dakikalar içinde kablosuz olarak yüklenen tasarım modelini görür. Artık bir ölçüm ekibinin günlerce süren kazık okuma ve işaretleme işlemleri beklenmez. Makine operatörü, ekranındaki dijital kılavuza bakarak (hedef seviye ve mevcut zemin arasındaki farkı anlık görerek) doğrudan kazıya başlayabilir. Bu, projenin başlangıç hızını çarpıcı şekilde artırır.
- Hassasiyet Garantisi ve Maliyet Tasarrufu
Bu sistemin en kritik yansıması, aşırı kazı hatalarının önlenmesidir. Geleneksel yöntemlerde operatörün göz kararına ve el hassasiyetine bağlı olan seviyeleme, 3D veri sayesinde makine tarafından yönetilir. Makine, yüklü olan modele göre yarı otomatik kontrol sunar; yani operatör kazma komutu verse bile, makine bıçağı veya kovası hedeflenen son seviyeye ulaştığında otomasyon devreye girer ve ataşmanın daha fazla inmesini engeller. Bu, dolgu malzemesi, beton veya agrega gibi maliyetli girdilerde israfı sıfıra indirir ve “her geçişin sayılmasını” sağlayarak projenin bütçe ve zaman çizelgesine tam olarak uymasını garanti eder.
- Operatör Verimliliğinin Standartlaşması
3D veri aktarımı, operatörün yeteneğini otomasyonla artırır. Model, operatörün tam olarak nerede ve ne kadar kazması gerektiğini sürekli gösterir. Bu dijital rehberlik ve Koruma + Hassasiyet + Performans formülü sayesinde, daha az tecrübeli operatörler bile, usta bir operatörün hassasiyetine yakın çalışabilirler. Bu durum, şantiyede insan hatasından kaynaklanan riskleri azaltır, iş gücü verimliliğini standartlaştırır ve makinenin potansiyelini maksimum seviyede kullanmasını sağlar.
Sonuç olarak; ZAMAN, İŞGÜCÜ, YAKIT TÜKETİMİ ve bunlara direkt bağlı tüm diğer maliyetlerin düşümü kaçınılmazdır.
Murat Görsen Üste: Çalışmalar ve gözlemler daha az deneyimli operatörlerin bile yüksek verimlilikle çalışabileceğinden bahsediyor. Sektörde kalifiye eleman açığı var mı? Mevcut operatör dostlarımız bu yeni nesil teknolojiye nasıl yaklaşıyorlar? Adaptayon problemi var mı?
Kemal Özer: Çok yerinde ve önemli bir konuya değindiniz. Sektördeki kalifiye eleman açığı, Akıllı Makine Kontrolü (IMC) gibi teknolojilerin önemini daha da artırıyor. Gözlemlerimiz, bu sistemlerin hem açık sorunun çözümüne yardımcı olduğunu hem de mevcut operatörlerin teknolojiye adaptasyon süreçlerini yönettiğini gösteriyor. İnşaat, maden, altyapı, yol vb. özellikle hassas tesviye ve kazı işlerini sıfır hatayla yapabilecek deneyimli, kalifiye operatör sıkıntısı maalesef küresel bir sorundur. Eski sistemlerde, en kritik ve zorlu işler yılların tecrübesine sahip “ustaların” el becerisine ve kontrolüne bağımlıydı. Akıllı Makineler bu açığı doldurmada kilit rol oynar. Başlangıçta bazı operatörler, makinenin kendileri adına karar vermesi veya işi “kısıtlaması” fikrine karşı direnç gösterebilir. Tecrübeli operatörler, makineye duyulan bu teknolojik güvenin kendi ustalıklarını değersizleştireceği endişesi taşıyabilir. Ancak bu durum kısa sürede değişir. Sonuç olarak, adaptasyon süreci genellikle doğru eğitim ve sistemin faydalarının sahada kanıtlanmasıyla hızla aşılır; akıllı makineler, deneyimli operatörün yeteneğini dijital hassasiyetle taçlandıran bir araç olarak görülmeye başlanır.
Murat Görsen Üste: IMC’yi kullanan bir yönetici – iş insanı- mühendis olarak, inşaat ve maden sektörünün önümüzdeki beş yıl içindeki dijitalleşme vizyonunu nasıl görüyorsunuz?
Kemal Özer: Önümüzdeki beş yıl, inşaat ve maden sektörünün geleneksel ve dijital süreçler arasındaki keskin ayrımı ortadan kaldırdığı bir dönem olacak. IMC gibi Akıllı Makine Kontrol sistemleri, bu dönüşümün başlangıç noktasını oluşturdu; ancak vizyonumuz artık makinelerin ötesine geçerek tüm şantiyeyi bir veri merkezi olarak görmektir. Bu sistemlerin yakın zamanda tüm iş ortaklarımız tarafından kullanılacağına inanıyorum. Bu sistemi kullanan iş ortaklarımızdan aldığımız geri bildirimler gerçekten çok iyi. Bir kez bu sistemi kullanan müşterimiz asla bu sistemden vazgeçmiyor Bizler de bunu bilerek şimdiden bu alana özel ve stratejik bir departman kurduk, tüm çözümlerimiz ile her zaman iş ortaklarımızın yanında oluyoruz.
Murat Görsen Üste: KOMATSU PC290LCi-11E0 hakkında bilgi verebilir misiniz?
Kemal Özer: KOMATSU PC290LCi-11E0, Komatsu’nun amiral gemisi Akıllı Makine Kontrolü (IMC) teknolojisinin en somut örneklerinden biridir. “i” harfi (intelligent), sistemin fabrikada tam entegre geldiğini gösterir. PC290LCi-11E0, yaklaşık 30 ton çalışma ağırlığına sahip, orta-büyük sınıf bir paletli ekskavatördür. “i” ve “-11E0” uzantıları, makinenin Komatsu’nun en güncel teknolojilerini taşıdığını gösterir. PC290LCi-11’i geleneksel makinelerden ayıran entegre IMC sistemi, operatör deneyim düzeyine hızla adapte olan bir dizi otomatik özellik sunar:
- Tam Entegre Eğim Yardımı (Grade Assist): Tamamen entegre edilmiş eğim yardımı, hedef yüzeyi otomatik olarak takip ederek aşırı kazmayı önler. Dahili bir pusula, makinenin hedef yüzeye doğru hizalanmasını sağlar.
- Otomatik Durdurma Kontrolü (Auto Stop Control): Kepçe kenarı, tasarlanan seviyeye ulaştığında potansiyel hasarı ve fazla kazıyı önlemek için makine otomatik olarak durur.
- Minimum Mesafe Kontrolü: IMC, kovayı hedef yüzeye en yakın noktayı otomatik olarak seçerek kontrol eder. Bu, operatör girdisini en aza indirir ve tesviye güvenini artırır.
- Kritik Hassasiyet (Altyapı Uygulamaları İçin): Makine, özellikle altyapı işlerinde yapı kotlarını ve boru hattı giriş/çıkış kotlarını girmenize izin verir ve boru eğimini otomatik olarak hesaplar.
- Gerçek Zamanlı Konumlandırma: Darbe algılamalı hidrolik silindirler (Stroke Sensing Hydraulic Cylinder), kovanın gerçek zamanlı konumunu operatöre anında gösterir. Bu, eğim sensörlü geleneksel sistemlere göre daha hızlı ve hassas bir iyileştirmedir.
Kemal Özer’e verdiği bu kıymetli bilgilerden dolayı teşekkürler.
Tüm okurlarımıza ve sektör emekçilerimize, verimli, güvenli ve sağlıklı çalışmalar dilerim.
