Paletli ekskavatörlerde palet gerginliğinin önemi

Paletli ekskavatörlerde palet gerginliğinin önemi

Murat Görsen Üste/Makine Mühendisi

Bugün iş makinesi denildiğinde şüphesiz akıllara gelen ilk makine grubu teknik tabiri ile ‘Paletli Ekskavatörler’dir.  0,5 tondan başlayıp 1000 ton çalışma ağırlıklarına ulaşabilen bu makine sınıfı, temel olarak KAZMA-YÜKLEME ve KALDIRMA için dizayn edilmiştir. En basit inşaat, alt ve üst yapı, tarım, geri dönüşüm vb birçok uygulamadan en zorlu maden sahalarına kadar her alanda çalışmakta ve hayatı kolaylaştırmaktadırlar. Bu makinelerin adından da anlaşılabileceği üzere ortak ve belki de en önemli  parçası  ise elbette ki PALETLERİJ.
Uygulamaların hemen hepsinde sahada en dikkat edilmesi gereken hususların başında palet gerginliğinin doğru ayarlanması ve buna göre çalışılması gelmektedir. Zira bu basit (!?) bir tabir ve işlem gibi görünen palet gerginlik ayarı makine alt takımının ömrünü direkt olarak etkilemektedir. Zamanında ve doğru yapılmayan ya da düzenli kontrol edilmeyen palet gerginlik ayarı, alt takım bileşenlerinin hasar görmesine yol açar ve işletme maliyetini zamanından önce ve çokca yükseltir. Hasarlanma ve değişim zamanı durmaları ise üretimden kayıp demektir.

(Alt takım bileşenleri: Zincir (baklalar ve pimler), zincir muhafaza, gergi yayı ve sistemi, istikamet, rim dişlisi, üst makaralar, alt makaralar ve palet pabuçları-civata-somun)

Palet gerginliği, Operatör Kitabı (kitap okumanın öneminden daha önce bahsetmiştik J) ve Servis Kılavuzu’na göre her zaman uygun şekilde ayarlanmalı ve muhafaza edilmelidir. Palet gerginliği, aslında fiziksel bir parça olmasa da alt takımın bir parçası sayılmalıdır. Çok sıkı veya çok gevşek olan palet gerginliği, alt takım ömrü üzerinde büyük bir olumlu-olumsuz etkiye sahip olacaktır. Operatörler, her zaman doğru palet gerginliğinin uygulandığından emin olmalıdır.

Sıkı palet gergi ayarı, daha yüksek temas gerilmeleri nedeniyle birbiri ile çalışan alt takım parçaların daha yüksek derecede aşınma, çatlama  ve kırılma oranına neden olur. Çalışma aşırı gürültülüdür. Palet baklalarına dolayısı ile zincir tertibatına oradan da diğer alt takım bileşenlerine uygulanan yük, palet gerginliği arttıkça 2 kat veya daha fazla olur. Diğer yandan, gevşek bir palet gergi ayarı tüm alt takım bileşenleri için yine yüksek aşındırıcı etkinin nedenlerinden biridir ve aşağıda sayılan hasarlara (çatlama- kırılma) kolayca yol açar.

-Zincir baklaların ve baklalar arasındaki bağlantı pimlerinin hızla aşınması

-Üst-alt makaraların hızla aşınması

-Palet pabuçlarının somun ve cıvatalarının gevşemesi-düşmesi ya da zarar görmesi

-Zincir pimlerinin yerinden çıkması

-Zincir pimlerinin çatlaması ya da kırılması

-Baklaların çatlaması ya da kırılması

-Palet pabuçlarının çok çabuk aşınması

-Üst-alt makaraların çatlaması ya da kırılması.

Eğer yumuşak bir zemin üzerinde çalışacak iseniz palet gerginliğiniz gevşek olmalı. Yumuşak zemin malzemesi alt takım bileşenleri arasına daha rahat girebilir ve bir “ gergi” efekti yaratabilir. Bu sebeple gergi ayarınızın gevşek olması sıkı olduğunda bu malzeme ile birlikte oluşacak ekstra gergi etkisini karşılamış olur.  Tam tersi bir uygulamada yani sert zemin üzerinde çalışıyor iseniz palet gerginliğinizin sıkı olması gerekir. Sıkı bir palet gerginliği birbiri ile tam hizalanmış olarak çalışacak tüm alt takım bileşenlerini eksantrik yüklere karşı korumuş olacak ve darbe alarak hasarlanmalarını engelleyecektir. Zemin koşulu yukarıdaki kategorilerden hiçbiriyle ilgili değilse ve orta düzeydeyse, tasarlandığı şekliyle normal gergi ayarı değeri çoğunlukla uygun olacaktır. Bu nedenle, palet zincirinin doğru şekilde gerilmesi, makinenin mükemmel çalışmasına ve alt takım bileşenlerinin daha uzun ömürlü olmasına katkıda bulunur.

Not : Lastik paletli ekskavatörler söz konusu olduğunda, lastik paletin optimum performansı için palet gerginliği en kritiktir. Gerginlik gevşekse, raydan çıkma meydana gelebilir ve bunun sonucunda lastik palet daha kolay hasar görebilir.

Palet gerginliği, alt takım bileşenlerinin ömrünü etkilediğinden, her zaman uygun gerginliği korumak önemlidir. Palet gerginliğinin periyodik olarak ayarlanması, alt takımın ömrünü uzatır ve gerginliği ayarlamak için önerilen süre, normal koşullarda 50 saat veya 1 haftadır ve ağır çalışma koşullarında ise olabildiğince sıktır. Zeminin durumuna ve uygulamaya göre palet gergi miktarı servis kılavuzlarında ve operatör kitaplarında açıklanmıştır.

Verimli, güvenli ve sağlıklı çalışmalar dilerim.

Yorumlar

Yorum yapabilmek için lütfen giriş yapın.

Giriş Yap

İlgili Paylaşımlar